Osmanl'nn Unutulup Akllardan Silinen Bayram






YULARDAN EKTRMEK DAH SU

Osmanl'da kurbanlk hayvann kimi zaman bir yl ncesinden alndn syleyen Tarihi Yazar Ziya Demirel kurbanlklarn alndktan sonra boyandn ve kesime kadar itinayla beslendiini ifade etti. Demirel bugn izlenen 'Kurbanlk hayvana eziyet' anlamna gelecek en ufak hadiseden ecdadn kandn ''hatta bir kurbanlk hayvann yularndan ekitirmenin'' bile su sayldn anlatt.

Bayram ncesi Saray'dan halka duyurulan Padiah Tembihnamesi ile ''Bayram ncesi temizliin emredildiini ve kurbanlk tercihi ile kesiminde dikkate alnmas gereken hususlarn halka duyurulduunu'' syleyen tarihi Demirel ''Bayram ncesi bu tembihnamenin ardndan her yer prl prl olurdu.'' dedi. Demirel kurban keserken Hz. smail'i dnerek kurbana insanca muamele edilmesi gerektiini hatrlatt.

''SARAYDAN BAYRAM TEMBHNAMES''

Osmanl'da padiahn bayram ncesinde bir tembihname yaynladn syleyen Demirel kylere kadar iletilen bu belgenin bayram sresince lkede yaplacak dzenlemeleri gzellikleri temizlikleri ierdiini syledi.

Bayram'dan nce konaklarda evlerde ve saraylarda mutlaka bir temizliin baladn ifade eden Demirel "Her yerde bir temizlik balyor. Hatta bayramlarda toplum ahlakn bozmayacak ekilde nasl hareket edileceine ve grevlilerin bunu nasl salayaca yer alyor bu tembihnamede. Her Osmanl ailesinde evlerde bayram temizlii balyor. Dolaplardan yeni elbiseler karlrd. Bu nedenle bayrama toplu bir hazrlk ruhu yakalanrd. emeler sokaklar konaklar elden geiriliyor. Yani bu temizlik sadece haneye ait deil arya pazara da sirayet ediyor. arda pazarda satlan mallarn daha temiz olmas sz konusu oluyor." szlerini ekledi.

Yaynlanan tembihnamelerde zellikle insanlarn bayram sresince neler giymesi gerektiinin yer aldn syleyen Demirel toplumun genel rf ve adetinin dna klmamasnn dikkate alndnn altn izdi. O dnemde atafatn da miskinliin de ho grlmediini syleyen Demirel ikisinin ortas bir dzen yakaland iin herkesin bundan mutlu olduunu ifade etti.

''PADAH KOYUN YA DA KO KESERD''

''Gnmzde kurbanlklarda bykba hayvan tercih edilirken Osmanl genellikle kkba kesmeyi tercih etmitir'' diyen Demirel kkba hayvann remesinin daha kolay olduuna dayanarak byle bir uygulamaya gidildiini syledi.

Demirel "Kkba ylda bir yavru verirken bykba birka ylda bir reyebiliyordu. Hatta padiah bizzat koyun ya da ko kestiriyordu. Padiaha bakanlar da bunu gryorlard." dedi. Bu durumun ikinci sebebini Demirel Osmanl'da koyun etinin daha makbul olmasna balarken o dnemde sr etinin gnmzn aksine daha ucuz olduunu szlerine ekledi.

"BAYRAMLARDA VERESYE DEFTERN ZENGNLER KAPATIRDI"

Demirel gnmzde 'Veresiye Defteri' olarak nitelendirilen ve Osmanl Devleti'nin dnya medeniyetine kazandrdklar arasnda farkl bir yer tayan 'Zimem Defteri'ne de deindi. Demirel 'Zimem Defteri'ni bayramlarda alveri yapldktan sonra deme gl ekenlerin borlarn toplumun zenginleri tarafndan defterdeki belli sayfalarn borlarn miktarn bilmeden demeleri eklinde aklad. demeyi yapan kiilerin haklarna raz bir ekilde o sayfalarda miktar neyse dediklerini syleyen Demirel "O dnemde bu durumu suiistimal edenler de km olabilir ancak Osmanl Devleti'nin temel dayanak noktasnn adalet olmas Osmanl'nn uzun yaamasn salamtr." diye konutu.

''BAYRAMLIKLARIYLA SOKAA IKAN OCUKLARA ARFE E DENRD''

Bayramlarn bilhassa ocuklar iin ayr bir yeri olduuna deinen tarihi Demirel ''bayramlklaryla sokakta gezen ocuklara halk arife iei derdi.'' dedi. Demirel Osmanl'dan gelen 'Arife iei' kavramn bayramdan birka gn nce yaplan alveriten sonra ocuklarn sabrszlanarak giysilerini bayramdan 1 gn nce yani Arife gn giyerek dolamas olarak aklad.

''PADAH NCE ANNESYLE BAYRAMLAIRDI''

Demirel Osmanl'da bayram tebriklerinin 'Saray' ve 'Halk' eklinde olarak 2 ekilde olduunu syledi. Saraydaki trenin dnyann 'en tatl ac tren gelenei' olarak deerlendiren Demirel Osmanl'daki tren geleneinin ok ar olmasna ramen herkesin zevk aldn syledi.

Osmanl'da Sultann bayram namaz iin camiye geliiyle balayan bir tren anlayna sahip olduunu dile getiren Demirel btn Osmanl padiahlarnn bu duruma riayet ettiklerini ifade etti. Demirel Saraya dnen padiahn nce annesinin elini pp ardndan dier aile efradyla bayramlatn syledi. Padiahn bayram tebriinin ardndan gzel ilemeli keselerle ocuklara para saarak onlar sevindirdiini syleyen Demirel padiahlarn yenieriye ayr bir ihtimam gsterdiklerini syledi. Btn devlet erkanyla bayramlaan padiahn Ehl-i Beyt'e ayr bir zen gsterdiini de ekledi.

BAYRAM NAMAZI SONRASI MEZARLIK ZYARET YAPILIRDI

Bayram namazndan sonra mezarlk ziyareti yapldn syleyen Demirel Osmanl medeniyetinin ekillenmesinin 'Akl- selim Kalb-i selim ve Zevk-i selim' olarak 3 sac aya olduuna dikkat ekti. Demirel ''Cami mezarlk ve ev. Bunlardan mutlaka ehirlerde ya da kylerde cami vard ve mezarlklar da buralara ok uzak yaplmamtr ki dnyevileme seklerleme olmasn.'' diye konutu.

Byk merkezlerde mutlaka kk de olsa bir kabristan bulunduuna dikkat eken Demirel buralarn namaz sonras ziyaret edilmesinin uhrevilemeyi saladna dikkat ekiyor. Demirel bu ziyaret yolu zerindeki ev sahiplerinin de yemek hazrlayarak ziyaret dnnde misafir arladn syledi.

''KURBAN ET HEMEN YENMEZD''

Kurban etinin biraz dinlendirildiini syleyen Demirel kanl etin yenmesinin slam dininde caiz olmadn hatrlatt. Demirel kurban etinin 3'e blndn ifade ederek bunu kendi aile efrad fakirlere datma e ve dostlaryla paylama olarak aklad. Osmanlnn et bekletme geleneinin olmadna dikkat eken Demirel Kurban Bayram'nn ncelikle slam alemine ve btn dnyaya mutluluklar getirmesi temennisinde bulunurken insanlar birbirlerini ziyaret etmelerini zellikle yal insanlar ziyaret etmeleri konusunda hassas olmalarn dile getirdi.

Demirel "Kurban keserken Hz. smail'i (a.s) dnerek kurbana insanca muamele etmelerini hatrlatmay da ihmal etmedi.

Kazm Canlan / CHAN