Eski trklerde Devlet Hakknda Genel Bilgi
Eski trklerde Devlet Hakknda Bilgi
Eski trklerde Devlet le ilgili Bilgi
Eski trklerde Devlet le ilgili Genel Bilgi
Eski trklerde Devlet Nedir?
Eski trklerde Devlet

Tarih forumunda bulunan Eski Trklerde Devlet Nedir konusunu grntlemektesiniz. Eski Trklerde Devlet Nedir Eski Trklerde Devlet Meclisi - Toy Nedir - Eski Devlet Meclisi ... Bu konu eski trklerde devlet nedir , ihtiyarlar meclisi ve eski trklerde devlet hakknda tartmalar ierir. Sizin de sylemek istedikleriniz varsa ye olmadan paylaabilirsiniz. Eski Trklerde Devlet Nedir Eski Trklerde Devlet Meclisi - Toy Nedir - Eski Devlet Meclisi Hakknda - Toy zerine Dnceler Bilindii gibi en eski alardan bugne kadar btn toplumlar ve toplumlar yneten hkmdarlar devlet ilerini grrken danmak istiare etmek alp uygulayacaklar kararlar topluma benimsetmek alnacak neticelerin sorumluluunu paylamak en doru olan yapmak ve benzeri sebeplerle danmanlar edinmek ve daha nemlisi kurullar oluturmak ihtiyacn hissetmilerdir. Gnmzde temsili parlamenter sistemle en gelimi seviyesine varan bu olgu gerek Batl gerekse Doulu toplumlarda kk en eski alara uzanan bir gemie sahiptir. Biz bu almada yalnzca Orta Asya Trk devletlerinin devlet meclisi olan Toyu ele alacaz. Toy kelimesi meclis-toplant Devlet Meclisi anlamna gelmektedir1. Kelimenin bir dier ve yaygn anlam da bayram2. ziyafet ve elenceli yemeklerdir3. Moollarn Gizli Tarihi isimli eserde yer alan Dn doum evlenme ve buna benzer hallerde tertiplenen meclis eklindeki ifade de Toy'un deiik vesilelerle toplanan bir meclis olduu yolundadr4. Ancak Toy devlet ilerinin grld ve daha sonra yenilip iilip elenilen bir festival niteliinde olsa gerektir. Hkmdarlar tarafndan yln belirli gnlerinde hkmdarlk alameti olarak devlet ileri gelenlerine ve halka verilen ve resmi bir nitelii olan ziyafettir5. Bunun yan sra toy kelimesiyle ayn anlama gelen Kurultay kelimesinden de sz etmemiz gerekir. Moolca toplanmak bir araya gelmek anlamndaki khuril khural-khuri kuril kkne6 yine Moolca tai ekinin ilave edilmesiyle tretilmi bir terim olan kurultay kelimesi zamanla Trk devlet meclisi toyun yerini almtr. XIII. yzyln ortalarndan itibaren kaynaklarda gemeye balayan bu kelime toy yerine kullanlmaya balanm toy ise yemekli elence iin kullanlr olmutur7. Toy geleneinin asl olan ilk meclis ya da toplantlar Asya Hun mparatorluu'nda Mao-tun dnemine kadar geriye uzanmaktadr. Mao-tun devrinde (M.. 209174) dini ayinlerin yapld halkn nfusunun ve hayvan saysnn belirlendii ve devlet ilerinin grld byk toplant yaplmaktayd8. Hsiung-nu Devleti'nin Shan-y (veya Tan-hu) denilen hkmdarlar kararghlarnda ylda defa bireki beeki ve dokuzuncu aylarda veya baka bir deyile ylba ilkbahar ve gz mevsimlerinde bu toplantlar gerekletirmekteydi. Btn bu toplantlar yapldklar ayn beeki gn olan wu gn yaplrd9. Kabile reislerinin katld bu toplant bir festival olup elenilirdi fakat ayn zamanda atlar kurban verilir ibadet edilirdi. gel bu toplantda kk kurultayn da yapldn belirtmektedir10. Beeki ayda yani ilkbaharda (altnc ayda) Lung-ch'eng'da (Ongkin Irma vadisinde Karakum ehrinde) yaplan toplant dierine gre daha nemliydi. nk bu toplantda btn prens ve kabile reisleri toplanr atalara yere ve ge kurbanlar verilir ibadet edilirdi11. Yine bu toplantda btn byk devlet ileri de grlrd ki bu da ilkbahar toplantsnn nemini artrmaktayd. Burada grlen balca konular unlard: Askeri stratejik meseleler d politikayla ilgili iler eli kabulleri yeni hkmdar (Shan-y) seimi12. Bu toplantya prenslerin yan sra devletin ileri gelen memurlar ve Hsiung-nu Devleti tbiyetinde bulunan beyler katlrlard. Bu katlmann balca sebebi devlete olan sadakatin srdn gstermekti. Aksi bir davran isyan anlamna gelmekteydi13. Hsiung-nu Devleti'nde yaplan nc nemli toplant ise sonbaharda Tai-linde yaplandr. Sava ve saym kurultay da denilebilecek bu toplantda ahali ve atlarn saym yaplr ve sava karar grlrd. Toplantnn bu ekilde yaplmasnn sebebi bu mevsimde atlarn yetiip glenmi olmas ve in'de harman mevsimi olmas dolaysyla Hunlar'da bu blgeye doru sava hareketlerini balad bir mevsim olmasyd14. Hunlarn yan sra dier btn Trk devletlerinde de bu tr toplantlarn yapldn meclislerin toplandn gryoruz. Gktrklerde de bu toplantlardan yaplmaktayd. Yln beeki aynda ilkbaharda yaplan ve halkn da katld toplant yine en nemlisiydi. Bu toplantlar ayn zamanda bir bayram gibi kutlamalara sahne olur at yarlar yaplr ark szlerilar sylenir kmz denilen iki bol miktarda iilirdi15. Bu toplant vesilesiyle kurulan mecliste de devlet ileri grlr yeni hakan seimi yaplr hatta iktisadi ve kltrel meselelere zm bulunurdu16. Uygurlarn da buna benzer devlet ilerinin grld meclisi bulunmaktayd. teki btn Trk devletlerin de meclisi vard. Atilla zamannda Hun Devleti'nde siyasi hayatta nfuzlar byk asillerin oluturduu bir istiare meclisi devletin ynetiminde nemli sz sahibiydi17. Tabga Devleti'nde byle bir devlet ve nazrlar meclisi Hazar Devleti'nde htiyarlar Meclisi Peeneklerde Komenton denilen nemli kararlarn alnd meclis ve Tuna Bulgar Devleti'nde Millet Meclisi bulunmaktayd18. Ouz Trklerinde de ayn amala Toy'lar dzenlendiini gryoruz. Bu toylar bir elence ve yemekli ziyafet olduu devlet ilerinin grld meclisler niteligindeydi19. Devlete bal bireylerin de bir sadakat gstergesi olarak katld bu trenler Ouzlarn itimai ve siyasi hayatnda nemli bir yer tutuyordu. Ouzlar yine Tirnek (Dernek) ya da Kenge Toyu denilen meclisleri eitli vesilelerle toplar kararlar alrlard20. Ouz toylarn dierlerinden ayran bir dier zellik de yemekten sonra davetlilerin misafir bulunduklar evi yama etmeleridir. Buna (Han- Yama) denilmekteydi. Arap gezgini bn-i Faldan Seyahatnamesi'nde Ouz toylarna bey ve komutanlarn yan sra halkn da katldn belirtmektedir ki bu da dier Trk devletleri meclislerinin hepsinde grlen bir zellik deildir21. rnein Tabga Devleti'nde meclise yalnz nazrlar Atilla Hun Devleti'nde asil beyler katlabiliyordu. Ancak bu toplantlarn festival ksmlarna hangi devlette olur ise olsun halkn katlmadn sylemek yanl olur. Btn bu toplant ve meclisler Hsiung-nu Devleti'nden itibaren Orta Asya kkenli Trk devletlerinde grlmektedir. sim ve niteliklerinde baz farkllklar olmakla birlikte (rnein Atilla Hunlarnn meclisi aristokratik bir nitelik tar Tabga Devleti'nde ise bakanlar kurulu eklindedir.) Trk devletlerinde danmann en geni ekliyle bulunduu22 ve bu amala kurul ve meclisler (Toylar) oluturulduunu gryoruz. Toy'un Devlet Tekilat indeki Yeri Bilindii gibi Orta Asya Trk devletlerinde hkmdarlar Tan-hu (Shany) Kaan Han Yabgu di-kut lteber gibi unvanlar tar ve devlet bakan olarak devlet tekilatnn en stnde yer alrlard23. Han'n balca grevleri devleti dzenlemek varln korumak ve srdrmek halkn refahn salamak ve devletin snrlarn geniletmek olarak tanmlanabilir24. Han btn bunlar yaparken eski Trklerde kanun demek olan Tre ye (Tr) uymak zorundadr. Trenin kayna ise halk han ve kurultay dr25. Bu bakmdan Han yksek ve tek otorite olmakla birlikte treye yani halka ve kurultaya- bal olmak zorunda idi ki bu bize Trk devletlerinin birer merutiyet olduklarn gstermektedir. Hakan seiminin Toy tarafndan yaplmas ve hanln kabul edilerek merulatrlmas da bunu gstermektedir. te devlet meclisi Toy handan sonra devletin i ve d btn sorunlarnn grlp kararlatrld yksek bir kurul organdr26. Han Toy'un ald kararlarn hepsine uymak zorunda deilse de onun kararlarn dikkate almak zorundayd. Kimi zaman Toy hann uygulamalarn kabul etmeyebilirdi. Mesela Gktrk Devleti'nde Bilge Kaan'n (716834) ehirlerin surlarla evrilmesi ve Budizm ve Taoizm'in kabul edilmesi istekleri Toy tarafndan reddedilmitir27. Hakann Toy'u toplamama gibi bir yetkisinin olup olmad belli deildir. Devlet meclisinin toplanmas bir gelenek halinde otomatik olarak yln belirli aylarnda oluyordu. Hsiung-nu Devleti'nde her ylba ilkbahar ve son baharda kurultay toplanyordu. Ancak hakan kendine bal beyleri ok gndermek suretiyle okucu denilen grevlileri ile davet ederdi28.